Mezuniyet Öncesi Klinik ve Yatak Başı Ultrason Eğitiminde Ulusal ve Uluslararası Verilerin Değerlendirilmesi

Elif Dilek Çakal

[email protected], Mersin Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Arif Alper Çevik

[email protected], Birleşik Arap Emirlikleri Üniversitesi

Giriş: Tıp Eğitiminde Ultrason Konsensus Konferansı’nda (Consensus Conference on Ultrasound in Medical Education) ultrason eğitiminin, mezuniyet öncesi tıp eğitiminin ilk yıllarından itibaren müfredata entegrasyonunun gerekliliği vurgulanmıştır. Klinik ve yatak başı ultrason eğitimi, mezuniyet öncesi tıp eğitimi müfredatının giderek genişleyen bir parçasıdır fakat uygulamada ülkeler, kurumlar ve müfredatlar arasında büyük farklar bulunmaktadır.

Amaç: Bu araştırma, mezuniyet öncesi klinik ve yatak başı ultrason eğitiminin ulusal ve uluslararası durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Yöntem: 15. Dünya Klinik Ultrasona Odaklanmış İnteraktif Ağı (World Interactive Network Focused on Clinical Ultrasound - WINFOCUS) Acil ve Kritik Bakımda Ultrason Kongresi "Tıp Eğitiminde Ultrason" panelinde tartışmak üzere, iki adet Acil Tıp odaklı serbest açık erişimli tıp eğitimi sitesi (iem-student.org ve acilci.net) aracılığı ile yaklaşık bir hafta boyunca mezuniyet öncesi ultrason eğitimini değerlendiren bir anket uygulandı. Anket sonuçları, Türkiye'den ve Türkiye dışından olarak gruplandırılarak değerlendirildi.

Bulgular: Ankete Türkiye’den 190 kişi katıldı. Katılımcıların %64.7’si (n = 123) tıp fakültesi öğrencileriydi. Katılımcıların %85.3’ü (n = 162) bağlı bulundukları tıp fakültesinde öğrencilere ultrason eğitimi verilmediğini belirtti. Eğitim verildiğini belirten 28 katılımcı, bu eğitimi veren anabilim dallarını Acil Tıp (%64.3), Kadın Hastalıkları ve Doğum (%17.8) ve Genel Cerrahi (%10.7) olarak sıraladı. Toplam eğitim süresi en sık 1-3 saat olarak belirtildi (%60.7). En sık öğretilen uygulamalar; ekokardiyografi (%53.6), eFAST (%50), Biliyer ultrasonografiydi (%42.9). 11’li Likert ölçeğinde (0-10), katılanların %87.9’u ultrason eğitiminin mezuniyet öncesi müfredata entegrasyonunu 8 ve üzerinde destekledi. Bu soruya, öğrencilerin %89.4’ü (n = 111), mezun/eğiticilerin %84.6’sı (n = 55) 8 ve üzerinde yanıt verdi (p = 0.34, Mann Whitney U). Aynı soruya, tıp fakültesinde ultrason eğitimi verilenlerin %92.9’u, eğitim verilmeyenlerin %86.9’u 8 ve üzerinde yanıt verdi (p = 0.64, Mann Whitney U). Ankete Türkiye dışından 94 kişi katıldı. Katılımcıların %58.5’i (n = 55) tıp fakültesi öğrencileriydi. Katılımcıların %57.4’ü (n = 54) bağlı bulundukları tıp fakültesinde öğrencilere ultrason eğitimi verilmediğini belirtti. Eğitim verildiğini belirten 39 katılımcı, bu eğitimi en sık veren anabilim dalını Acil Tıp olarak belirtti (%94.9). Toplam eğitim süresi en sık 9 – 16 saat olarak belirtildi (%26.3). En sık öğretilen uygulamalar; eFAST (%82.1), ekokardiografi (%74.4), biliyer ultrasonografiydi (%64.1). 11’li Likert ölçeğinde (0-10), katılanların %90.4’ü ultrason eğitiminin mezuniyet öncesi müfredata entegrasyonunu 8 ve üzerinde destekledi. Bu soruya, öğrencilerin %92.7’si (n = 51), mezun/eğiticilerin %87.2’si (n = 34) 8 ve üzerinde yanıt verdi (p = 0.37, Mann Whitney U). Aynı soruya, tıp fakültesinde ultrason eğitimi verilenlerin %85.0’i, eğitim verilmeyenlerin %94.4’ü 8 ve üzerinde yanıt verdi (p = 0.12, Mann Whitney U).

Sonuç: Ülkemizde mezuniyet öncesi tıp müfredatında ultrason eğitiminin, dünya geneline göre daha az entegre olduğu görülmektedir. Hem öğrenciler hem de mezun/eğitici pozisyonundaki katılımcılar, ultrason eğitiminin mezuniyet öncesi eğitimde yer almasını benzer oranlarda desteklemektedir. Acil Tıbbın klinik ve yatak başı ultrason eğitiminde liderliği ve eğitim içeriği benzerliği dikkati çekmektedir. Bununla birlikte, eğitim süresi Türkiye’den ve Türkiye dışından olan sonuçlarda farklılık göstermektedir. Araştırmanın kısa süresi ve kısıtlı örneklem hacmi sonuçların genellenmesine engeldir. Fakat, sonuçların günümüz müfredat gerçeklerini yansıttığı görüşündeyiz. Kurumlarımızın uluslararası önerilere uygun müfredat değişiklikleri yapmasının ve mezuniyet öncesi erken ultrason eğitiminin yararlı olacağı inancındayız.

Anahtar Kelimeler

Mezuniyet öncesi tıp eğitimi, yatak başı ultrason, acil tıp,