Tıpta Uzmanlık Öğrencilerinin Klinik Eğitim Ortamlarına İlişkin Algılarının Değerlendirilmesi

Sevim Bürge Çiftçi Atılgan

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Gülşen Taşdelen Teker

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Barış Sezer

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Metin Yeşiltepe

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Orhan Odabaşı

[email protected], Hacettepe Üniversitesi

Giriş

Uzmanlık eğitiminde eğitim ortamı, tüm bileşenlerle etkileşim içinde yer alan önemli bir boyuttur. Eğitim ortamının program içeriği kadar öğrenme süreçlerinin doğasını belirlemede anahtar rol oynadığı yapılan çalışmalarda ortaya konmuştur. Bunun sebebi, belli bir kurumda eğitim ortamının unsurlarının ve öğrenenler tarafından nasıl algılandığının değerlendirilmesi, öğrenenlerin eğitim deneyimlerinde nelerin değiştirilmesiyle öğrenme hedeflerine ulaşabileceklerini anlama fırsatı sunmasıdır. Klinik eğitim, bir doktorun mesleki yaşamının bir parçasıdır (Parsell ve Bligh, 2001). Klinik ortamda öğrenmenin çok sayıda güçlü yanı vardır. Gerçek mesleki uygulama içinde gerçek problemlere dayanır ve bu özelliği öğrenenleri motive eder. Eğiticiler, mesleki düşünme, davranış ve tutumlarıyla öğrenenlere rol model olurlar. Kinik öğrenme ortamı; öykü alma, fizik muayene, klinik akıl yürütme, karar verme, empati ve profesyonellik becerilerinin bütünleşik olarak öğretilebildiği ve öğrenilebildiği tek yerdir. Bu güçlü yanlarının yanı sıra zaman baskısı, öğrenci sayısının fazlalığı, hasta sayısının az olması (hastane kalış sürecinin kısalığı, hastaların durumunun ağır olması, hastaların rıza göstermemesi), kaynak yetersizliği, klinik ortamın “öğretim dostu” olmaması gibi nedenler de öğrenmeyi zorlaştırabilecek faktörlerdir (Spencer, 2003).

Amaç

Klinik ortamın öğrenme üzerindeki bu olumlu ve olumsuz etkilerinden yola çıkarak bu araştırma kapsamında, Hacettepe Üniversitesi’nde mezuniyet sonrası tıpta uzmanlık eğitimi gören araştırma görevlilerinin içinde bulundukları eğitim ortamı ile ilgili algılarının araştırılması amaçlanmıştır.

Yöntem

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi cerrahi bilimlerden 74 ve dahili bilimlerden 138 olmak üzere toplam 212 uzmanlık öğrencisi araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır.  Katılımcılara Roff, McAleer ve Skinner (2005) tarafından klinik eğitim ortamının değerlendirilmesi için geliştirilip Balcıoğlu (2008) tarafından Türkçe’ye uyarlanan mesleki özerklik, eğitim ve sosyal destek algıları olmak üzere üç boyuttan oluşan Mezuniyet Sonrası Hastane Eğitim Ortamı Ölçeği–MSHEOÖ uygulanmıştır.

Bulgular

Ölçekten elde edilen bulgulara göre, tıpta uzmanlık öğrencilerinin hastane eğitim ortamının geneli için algılarının “olumlu ancak geliştirilmesi gereken eğitim ortamı” na karşılık geldiği görülmektedir. Alt boyutlar bağlamında değerlendirildiğinde ise mesleki özerklik algısı bağlamında “yeterli”, eğitim algısı bağlamında “yetersiz” ve sosyal destek algısı bağlamında ise “memnuniyet verici özellikte değil” olarak saptanmıştır. Çalışma kapsamında tıpta uzmanlık öğrencilerinin MSHEO ölçeği uygulanarak elde edilen mezuniyet sonrası hastane eğitim ortamı algıları çeşitli değişkenlere göre incelenmiştir. Tıpta uzmanlık öğrencilerinin MSHEOÖ skorlarının cinsiyet, yaş ve uzmanlık eğitimi aldıkları bilim dalına göre farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymak amacıyla bağımsız örneklem t testi yürütülmüştür. Ölçeğin bütününden elde edilen puanlarda cinsiyet ve yaşa göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır. Uzmanlık eğitimi alınan bilim dalına göre ise ölçeğin tamamında, özerklik algısı alt boyutunda ve eğitim algısı alt boyutunda dahili ve cerrahi bilimler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Sadece sosyal destek algısı alt boyutundaki fark anlamlı çıkmamıştır.

Sonuç

Mezuniyet sonrası eğitimde temel iki özne eğitici ve eğitilendir. Eğitilen kişilerin giriş düzeyleri ne olursa olsun, eğitimin sonunda eğitilen herkesin belirlenen yeterliklere ulaşılabilmesi için uygun bir program, uygun bir çevre ve yetkin eğiticilere ihtiyaç vardır. Bu bağlamda tıpta uzmanlık öğrencilerinin belirlenen yeterliklere ulaşabilmeleri için klinik eğitim ortamlarının mesleki özerklik, eğitim ve sosyal destek bağlamında iyileştirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mezuniyet sonrası eğitim, memnuniyet, olumlu öğrenme ortamı